Иргэдийн мэдэх эрхэнд халдсан үйлдлийн талаар хэн юу хэлэв?

С.Уянга

УИХ-ын гишүүн  Ц.Гарамжав Хуульзүйн байнгын хорооны хуралдаан  дээр Зөрчлийн тухай хуулиар сэтгүүлчийг  10 сая, хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг 100 сая төгрөгөөр торгох санал оруулж ирснийг байнгын хорооны гишүүдийн ихэнх нь дэмжсэн юм. Хэвлэлийн эрх чөлөөг боомилох, сэтгүүлчийн хардах шүүмжлэх эрхийг хязгаарлах  гэсэнэнэхүү заалтыг эсэргүүцэж телевизүүд цагийн турш эфирээ хааж, сонин сайтууд тэргүүн нүүрээ “Иргэдийн мэдэхэрхэнд онц аюул учирлаа” хэмээх үгсээр сэрэмжлүүлсэн юм. Тэмцлийн үр дүнд УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжав саналаа татсан ч УИХ-аар хэлэлцэгдэж буй Зөрчлийн хуулиар сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг 2-20 саяар торгох заалт хэвээрээ байгаа юм. Иргэдийн мэдэх эрхэнд халдсан энэхүү үйл явдлын талаар Хуульзүйнбайнгын хорооны дарга Ш.Раднаасэд, УИХ-ын гишүүн Д.Сарангэрэл, Зөрчлийн хуулийн төслийн ажлын хэсгийнахлагч Х.Нямбаатар нарын байр суурийг хүргэе.

Ш.Раднаасэд: СЭТГҮҮЛЧДИЙН ТОДОРХОЙ АСУУДАЛ ДЭВШҮҮЛЭХ, ХАРДАХ ЭРХ НЭЭЛТТЭЙ

-2015 онд батлагдчихсан Зөрчлийн хуульд засвар хийж оруулж ирж байгаа. Одоогийн хуулиаргүтгэсэн нь шүүхээр тогтоогдох  юм бол сэтгүүлч хоёр сая, хэвлэл мэдээллийн байгууллага 20 сая төгрөг заалт байгаа.  Байнгын хорооны хурал дээр зарим гишүүд санал гаргаад 20, 100  сая болгож дэмжигдсэн. Ер нь Одоогийн  Эрүүгийн хууль дээр үүнээс чанга хариуцлага явж байгаа. Санал гаргасан Ц.Гарамжав гишүүн эрхийнхээ дагуу саналаа татаж авсан гэж ойлгож байгаа.

Өмнөх Зөрчлийн хуулиар торгуулийн нэг нэгж 2000 төгрөг байсныг шинэ хуулиар 1000 төгрөг болгож оруулж ирж байгаа. Торгууль, хаах боох асуудлыг аль болох хөнгөлөх, чөлөөлөх байдлаар хуулийн төсөл явж байна. Бүхэлд нь торгож шийтгэх зүйл байхгүй. Нийгмийн харилцаанд орж байгаа тохиолдолд тогтоосон хэм хэмжээнээс илүү гарах юм бол хариуцлага хүлээх нь аль ч улсад байдаг зүйл. Ажлын хэсгээс санал гаргаад хуулийн заалтаас сошиал ертөнц хасагдсан. Сэтгүүлчдийн тодорхой асуудал дэвшүүлэх, хардах эрх нээлттэй. Гүтгэх бол өөр зүйл.

Д.Сарангэрэл: УЛСТӨРЧИД УУЧЛАЛ ГУЙХ ЁСТОЙ

-Монголын тэрдундаа сэтгүүлзүйн түүхэнд байгаагүй хараар тэмдэглэн үлдэх үйл явдлыг энэ парламентын үед гаргалаа. Энэ үйлдлийг хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд эсэргүүцсэн нь зөв. Ард түмний үнэнийг мэдэх эрх ашгийн талд зогслоо гэж харж байна. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн хэвийн үйл ажиллагаа алдагдаж, олон нийт цочирдлоо. Ийм байдалд хүргэснийхээ төлөө улстөрчид уучлал гуйх ёстой. Монголын төрийн парламентын нэр хүндийг сэвтүүллээ. Торгуулийн хэмжээ, хорих ялыг нэмэгдүүлье гэдэг санаа зарим улстөрчдөөс гарч байсан.

Сэтгүүлчдийн, хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг торгохоос өөрөөр асуудлыг шийдвэрлэх олон арга бий. Сэтгүүлч алдаа гаргасан тохиолдолд уучлал гуйж залруулдаг ёсзүйн зөвлөлтэй болсон. Хариуцлага хүлээхгүй гэж яриагүй. Гүтгэлэг гэж байгаагийн  цаана улс төрчдийн өөрийгөө хайцаалах зүйл л бий. Үүгээр хэвлэл мэдээллийг мохоох, ард түмний үнэнийг мэдэх эрхийг боож байна. Ганцхан байнгын хороон дээр яригдсан зүйлээс болж бүх гишүүд хэвлэлийн эрх чөлөөний эсрэг байгаа мэт ойлгогдлоо. Санаачлагч саналаа татсан ч маш том сэв, гомдол үлдлээ. Энэ асуудлыг намын удирдах зөвлөлийн хурал дээр ярьсан. Но-той хүмүүс хэвлэл мэдээллийг санхүүжилтээр боомилох гэсэн оролдлого бүтэхгүй.

Х.Нямбаатар: ГҮТГЭХ ДОРОМЖЛОХ ЗЭРГИЙГ ТУСГАЙ ЖУРМААР ШАЛГАЖ, ШҮҮХ ШИЙДВЭРЛЭНЭ

-Зөрчлийн хуулийн  гүтгэх доромжлох зохицуулалт өөрчлөгдөхгүйгээр орж ирсэн. Зарчмын зөрүүтэй 70 гаруй санал хураахад хажуугийн хэд хэдэн санал орж ирсэн. Харамсалтай нь торгуулийн хэмжээг нэмэх санал зарчмын зөрүүтэй саналын хажуугаар орж ирээд дэмжигдсэн байсан. Ажлын хэсгийн санал дээр торгуулийн хэмжээг нэмэх ямар ч зүйл яригдаагүй.

Санал гаргасан гишүүн саналаа татсан байна. Зөрчлийн хуулийн үндсэн зорилго бол нийт иргэдийн амар тайван амьдралын баталгааг хангах. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хууль тогтоомжоос давсан нэг ч баривчлах шийтгэлийг оруулаагүй. Хуучин горимоор буцааж нэгтгэж байгаа. Түүнээс шинэ эрхзүйн дэглэм үүсгээгүй. Гүтгэх, доромжлохыг зөвхөн сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн байгууллага гаргадаггүй. Гүтгэх доромжлохыг зөвхөн цагдаагийн байгууллага шийдэхгүй. Зөрчлийн хуулийг дагаж орж ирж байгаа хуулийн шинэ заалтаар  хулгай, гүтгэх доромжлох зэргийг тусгай журмаар шалгана. Гэм бурууг шалган тогтоох тусгай ажиллагаа хийгдэж гэм бурууг шүүх шийдвэрлэнэ.

“МОНГОЛЫН БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ХУУЛЬ ТОГТООМЖУУДЫН ҮНЭЛГЭЭ” СЭТГҮҮЛИЙН ЭЭЛЖИТ ДУГААР УДАХГҮЙ ГАРНА

 

НОГООН ОД ХӨТӨЛБӨР: “МОНГОЛЫН БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ХУУЛЬ ТОГТООМЖУУДЫН ҮНЭЛГЭЭ СЭТГҮҮЛИЙН ТАНИЛЦУУЛГА

2006 оноос эхлэн Хөвсгөл далайн эзэд хөдөлгөөн, Монголын байгаль хамгаалах иргэний хөдөлгөөнүүдийн эвсэл хамтран Монгол оронд нийгмийн хариуцлагын тогтолцоог төлөвшүүлэх, байгальд ээлтэй УИХ-ын гишүүдийг дэмжих, сонгогч иргэдийг гэгээрүүлэх, байгаль орчны мэдээллээр хангах зорилгоор хэрэгжүүлдэг “Ногоон од” хөтөлбөрийнхээ хүрээнд “Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ” сэтгүүлийг жил бүр хэвлүүлж, олон нийтэд хүргэдэг уламжлал тогтсон билээ.

“Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ” сэтгүүлийн зорилго:

Энэхүү сэтгүүлээр УИХ-ын гишүүд байгальд ээлтэй хуулиудад ямар санал өгч байгааг олон нийтэд ил тод мэдээлэх, ингэснээр сонгогчдод зөв сонголт хийхэд тус дөхөм үзүүлэхийг бид зорьдог. “Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ” сэтгүүл нь хууль тогтоох үйл явцад байгальд ээлтэй УИХ-ын гишүүдийг үнэлэн сонгогчдод мэдээлж, цаашид сонгох явцад нь нөлөөлөх боломж олгох харин байгальд халтай гишүүдийг үнэлснээр сонгогчид тэдэнтэй хариуцлага тооцож, цаашид итгэл үзүүлэхгүй байхыг сануулдаг.

Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ сэтгүүл хаана тараагддаг вэ?

2006 оноос эхлэн бид “Ногоон од” хөтөлбөрийнхээ хүрээнд УИХ-ын ээлжит чуулганаар батлагдан гарч буй хууль тогтоомжид анализ хийж, төрийн түшээд байгаль орчны талаар хэр зэрэг хүчин чармайлт гарган ажиллаж байгаа талаарх үнэн бодит мэдээлэлд тулгуурласан өөрсдийн үнэлэлт дүгнэлтийг сонгогч иргэдэд хүргэх ажлыг үндэсний хэмжээнд зохион байгуулсаар ирсэн.

Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ сэтгүүлд ямар сурталчилгаа байршуулж болох вэ?

2012 оноос бид сэтгүүлээрээ дамжуулан байгальд ээлтэй сонголт хийхийг уриалж байгаа бөгөөд Байгальд ээлтэй үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллага, хувь хүний тухай болон бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, технологийн талаарх материалыг хүлээн авч сурталчилна.

“Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ” сэтгүүлд байршуулах зар сурталчилгааны хэлбэрүүд

  • Байгууллага, хувь хүний зурагтай ярилцлага
  • Байгууллага, хувь хүний танилцуулга
  • Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, технологийн талаарх мэдээ, зар сурталчилгаа

“Монголын байгаль орчны хууль тогтоомжуудын үнэлгээ” сэтгүүлийн зар сурталчилгааны тариф

Зар сурталчилгааны байршил Хэмжээ Үнэ
1 Сэтгүүлийн дотор нүүрүүд /6-35 дугаар хуудас/ А3

А4

А4/2

А4/4

800000

400000

200000

100000

2 УИХ-ын гишүүдийн холбоо барих хаягийн ард талын нүүр А4

А4/2

А4/4

800000

400000

200000

3 УИХ-ын гишүүдийн байгаль орчны үнэлгээний хүснэгтийн ард А4

А4/2

А4/4

800000

400000

200000

 

Реклам сурталчилгааны зургийг хэвлэлийн шаардлага хангахуйц файлаар өгнө.

Туул голыг хамгаалах асуудлаар Хан-Уул дүүргийн ИТХ-тай оролцооны гэрээ байгуулав

2017 оны 4 дүгээр сарын 18-ны өдөр Хөвсгөл далайн эзэд хөдөлгөөн, Шинэ суурьшил эрүүл аюулгүй орчин, Байгаль орчны сэтгүүлчдийн сүлжээ ТББ-ууд Хан-Уул дүүргийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга Б.Цэрэнтэй уулзан оролцооны гэрээг байгуулж Туул голыг хамгаалах талаар хамтран ажиллахаар боллоо.

Таван ханатаар үнэлэгдсэн байгалийн баялаг

Б.ЭНХЗАЯА

Төв аймгийн Заамар сум. Алтыг нь ухсан уурхайн тоо, олборлосон алтны хэмжээгээр нь тооцвол Монголын хамгийн баян, хөгжингүй сум болчихоор байлаа. Харин өнөөдөр тэд газрын доорх баялгаа таван ханатай гэрээр л наймаалцаж байна.

6es0dkt3h2am63e6rft9b3ug9r_b
Байгалийн баялаг ард түмний өмч хэмээн тунхагласан Үндсэн хуулийн заалттай монголчууд өнөөдөр таван ханатай гэрээр л баялгаа “худалдаж” сууна. Төв аймгийн Заамар сум. Уул уурхайн салбарын хамгийн их хамааралтай, нэгэн цагт Монгол Улсын төсөвт үнэлэхүйц хөрөнгө оруулж байсан нутгийнхан. Алтыг нь ухсан уурхайн тоо, олборлосон алтны хэмжээгээр нь тооцвол Монголын хамгийн баян, хөгжингүй сум болчихоор байлаа. Харин өнөөдөр тэд газрын доорх баялгаа таван ханатай гэрээр л наймаалцаж байна. Үүнд уул уурхайн компани, орон нутгийн удирдлагууд, иргэд бүгд буруутай, бас буруугүй. Уул уурхайгаас хэт хамааралтай болсон улс мөртлөө байгалийн баялгийн засаглалыг өнөө хэр хөгжүүлж чадаагүй байгаагийн л илрэл юм. Монгол хүн газрын доорх баялаг хүртэх эрхийг эдлэх үндсэн боломж нь орон нутгийн хөгжлийн гэрээ юм.

Заамар сумын хувьд алт олборлодог томоохон компаниудын олонх нь ийм гэрээг хийжээ. Сайн хэрэг. Харин үр өгөөж нь баян, ядуу хэнд ч хамаагүй таван ханатай гэр, сайн муу сурдаг хэн ч хамаагүй сургалтын төлбөр өгдөг жишиг тогтжээ. Өнгөрсөн жил 100 гаруй хүнд гэр олгосон байх юм. Одоо бүр мянгат малчин айл хүртэл гэр хүлээдэг болсон гэж байна. Ийм хийдэлтэй үйл ажиллагааг хэрхэн засч залруулах зорилгоор Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэнгээс Заамар суманд үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудаас нэгийг сонгож, орон нутгийн хөгжлийн гэрээнд нь судалгаа хийжээ. Судалгааны дүнг орон нутгийн удирдлагууд, иргэдэд танилцуулж хэлэлцүүлэв.

5sjmakflqlifskpc1jsb5shtit_b

Судалгааны багийнхан Заамар суманд олон жил үйл ажиллагаа явуулсан “Уулс заамар” компанийг сонгон нийгмийн хариуцлагын гэрээнд нь орон нутгийн иргэд хэр сэтгэл хангалуун байдаг, ямар шийдвэр харилцааг шаарддаг зэрэг олон талт судалгааг хийсэн байна. Тус компанийн хувьд нийгмийн хариуцлагын гэрээний хүрээнд иргэдэд оюутнуудын сургалтын төлбөр, гэр, нүүрс олгодог юм байна. Мөн төрийн зарим байгууллагад тоног төхөөрөмж хандивлах, засвар үйлчилгээг ч санхүүжүүлдэг тухай тайланд дурджээ. Өнгөрсөн жилийн гэрээний гүйцэтгэлээс зарим ажлууд дутуу байгаа гэнэ. Өнгөрсөн жилийн хувьд 20 га талбайд техникийн, 38 га талбайд биологийн нөхөн сэргээлт хийж төлөвлөгөөгөө давуулан биелүүлсэн гэж сумын байгаль хамгаалагч ярилаа. Тиймээс 2017 оны нийгмийн хариуцлагын гэрээг энэ сарын эхээр орон нутагтай байгуулжээ.

Орон нутгийн хөгжлийн гэрээг ямар учраас байгуулдаг тухай судалгаанд оролцсон иргэдийн олонх нь компани үйл ажиллагаагаа тогтвортой явуулахын тулд гэж хариулсан байна. Хэдий тийм гэж харж болох ч үндсэн гол шалтгаан бол орон нутгийн иргэдийн эрх ашгийг хамгаалсан, орон нутгийг хөгжүүлэхэд чиглэсэн байх ёстой. Багагүй хувь нь Заамар сумын захиргаагаар өөрсдийн үйл ажиллагааг хамгаалуулах шалтгаан болдог гэж үзсэн байна. Өнөөдрийн хууль эрхзүйн зохицуулалтаар орон нутгийн гэрээг байгуулахдаа тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь дэд бүтэц хөгжүүлэх, ажлын байр нэмэгдүүлэх зэрэг тодорхой хэдэн үүргийг хүлээдэг. Харин орон нутгийн нийгмийн хариуцлагын гэрээг орон нутгийн хөгжилд санхүүжилтийн дэмжлэг үзүүлэх нь зүйтэй гэж үздэг нь судалгаагаар тогтоогдов. Олон улсын жишигт орон нутгийн хөгжлийн гэрээг компани болон нөлөөлөлд өртөх иргэд хоорондоо байгуулдаг. Харин манайд орон нутгийн захиргаа иргэдийг төлөөлөн байгуулдаг бичигдээгүй хууль нэгэнт тогтсон. Эдгээр нь цаанаа сөрөг үр дагавартай байдгийг мэргэжлийн хүмүүс онцолдог. Тэгвэл энэ тухайд Заамар сумын иргэд гурвалсан гэрээ байгуулах нь зүйтэй гэж үзжээ. Тодруулбал, Заамар сумын захиргаа, уул уурхайн компани, иргэдийн хооронд. Түүнчлэн бас тодорхой хэсэг иргэд компани болон нөлөөлөлд шууд болон шууд бусаар өртсөн нутгийн иргэдийн хооронд хийвэл зохистой гэсэн байна.

Тэгвэл гэрээний нэг тал болох Заамар сумын захиргаа өөрсдөө гэрээний үүргээ хэр зэрэг биелүүлдэг вэ гэдэгт нөхөн сэргээлтэд хяналт тавихад иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх ажил туйлын хангалтгүй. Байгаль орчны нөлөөлөх байдлын үнэлгээ, байгаль орчны хамгаалах төлөвлөгөө хангалтгүй. Нөхөн сэргээлт хийгээгүй бол үйл ажиллагааг зогсоох арга хэмжээ авах хуулийн заалт хэрэгждэггүй, компанийн нийгмийн хариуцлагын гэрээний хүрээнд хийсэн ажлыг иргэдэд тухай бүрт нь танилцуулдаггүй гэж дүгнэсэн байна. Түүнчлэн “Уулс Заамар” компанийн үйл ажиллагаа, нийгмийн хариуцлагын гэрээний хэрэгжилт хангалтгүй гэж судалгаанд оролцогчдын дийлэнх нь үзжээ. Судалгаанд оролцсон олон хүн гэрээтэй холбоотой мэдээллүүд хаалттай гэдгийг онцолжээ. Нэг үгээр орон нутагт байгуулагдаж буй гэрээ үндсэн үүргээ биелүүлж чаддаггүй, орон нутгийн иргэд ил тод байдлыг хүсдэг. Таван ханатай гэр, сургалтын төлбөр, нүүрс төдийхнөөр байгалийн баялгаа үнэлдгийг зогсоож, орон нутгийн хөгжилд даацтай хувь нэмэр оруулах бүтээн байгуулалт шаардлагатай гэж үздэг болох нь тогтоогдсоныг судалгааны багийнхан онцолж байв.

Орон нутгийн өнгөрсөн сонгуулиар Заамар суманд удирдлагын шинэ баг гарч ирсэн байна. Сумын удирдлагууд Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэнгээс хийсэн судалгааг ишлэл болгон цаашдын үйл ажиллагаандаа хэрэгжүүлэхээ амлав. Түүнчлэн 2017 оны хамтын ажиллагааны гэрээг ч эргэж харах, ард иргэд, орон нутгийн хөгжилд шаардлагатай зүйл заалтуудыг шинээр нэмэх, засч залруулах зүйлүүд байгааг ч онцоллоо.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Б.Баярмаа: Уул уурхайн ил тод байдал, иргэдийн эрхийн асуудлыг орхигдуулсан

5vb1ra8g0mjp4v1lmag7kcuuaf_bБ.ЗАЯА
Монгол Улсын эдийн засгийн гол хөшүүрэг болсон уул, уурхайн салбарын анхны бие даасан Уул уурхайн тухай хуулийн төслийг албаныхан боловсруулжээ. Хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг энэ өдрүүдэд салбарынхны дунд өрнөж байна. Хуулийн үзэл баримтлал, үндсэн заалтууд өнөөгийн уул уурхайн салбарт үүсээд буй нөхцөл байдлыг хэрхэн зохицуулсан талаар “Төлсөн авснаа нийтлэ”

/ТАН/ эвслийн зохицуулах зөвлөлийн гишүүн, “Хөвсгөл далайн эзэд хөдөлгөөн” ТББ-ын тэргүүн Б.Баярмаатай ярилцлаа.

-Уул уурхайн тухай хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг байгаль орчны иргэний нийгмийн байгууллагынхны дунд өрнөсөн. Та бүхний тавьдаг шаардлага энэ хуульд хэрхэн тусгагдсан тухай ярилцлагаа эхэлье?

-Анхны хэлэлцүүлгийг хийгээд хуулийн төсөлтэй танилцах үед хуулийн зорилтоос эхлээд хуулийн нэр томъёог ойлгомжтой, тодорхой болгох олон асуудал харагдаж байна. Хуулийн зорилтод хүрээлэн буй орчинд сөрөг нөлөө багатайгаар уул уурхайг хөгжүүлнэ гэсэн байгаа. Үүнд орхигдсон асуудал бол нутгийн иргэдийн эрх юм. Уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахад хамгийн түрүүнд байгаль орчноос гадна тэнд амьдарч байгаа нутгийн иргэдийн эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах, оршин суух, эдийн засаг, нийгмийн эрх хөндөгддөг. Эдгээр эрхийг яаж хамгаалах, эрх нь зөрчигдсөн тохиолдолд яаж сэргээх, хохирлыг нь хэрхэн нөхөн төлөх гэдэг уул уурхайтай холбоотой маш том асуудал. Энэ нь Монголд олон жил шүүхийн шатанд явж байдаг. Тогтвортой хөгжлийн гол үзэл баримтлал бол байгаль орчин, эдийн засаг, нийгмийн асуудлыг эн тэнцүү авч үзэх байдаг. Нийгмийн асуудал дотор нутгийн иргэдийн эрх бий. Хуулийн зорилтод энэ чухал асуудлыг орхигдуулсан гэж харахаар байна.

-Хууль иргэн бүрт ойлгомжтой бичигдэх ёстой. Гэтэл нэр томъёоноос эхлээд ойлгомжгүй зүйлүүд байна гэв үү?

-Эхний байдлаар нь харахад Ашигт малтмалын хуультайгаа давхардсан, зөрчилдсөн, нийцүүлэх шаардлагатай зүйлүүд их байна. Хуулийн нэр томъёо нийтэд ойлгомжтой, нэг мөр ойлгогдохоор байж энэ харилцааг зохицуулдаг. Тухайлбал, нөлөөллийн талбай гэдгийг үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа зогссоны дараа нөлөөлөлд өртөх талбай гэж үзсэн. Нөлөөлөл гэдэг хайгуулаас эхлээд нэг хүрз зоох, нэг өрөм хийхэд ч үүсч байдаг. Гэтэл үйлдвэрлэл зогссоны дараа нөлөөлөлд өртөх талбайн хэсгийг нөлөөллийн талбай гэж үзээд, уул уурхайн үйлдвэрлэлийн явцад үүсч байгаа асуудлыг нөлөөлөлд авч үзэхгүй юм уу гэсэн асуулт гарч ирж байна. Анхаарал татаж буй өөр нэг зүйл гэнэтийн хаалт гэж байгаа. Уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ ханш унасан, давагдашгүй хүчин зүйл тохиолдсон, аж ахуйн нэгж дампуурсан үед үйл ажиллагаа зогсоосныг гэнэтийн хаалт гэж тодорхойлсон. Үүнээс үзэхэд гэнэтийн хаалт хийсэн тохиолдолд уул уурхайгаас үүссэн байгаль орчны болон нутгийн иргэдийн эрхийг хөндсөн асуудлыг хэн хариуцаж үлдэх вэ гэдэг нь тодорхойгүй байна. Дампуурсан тохиолдолд эрсдлийн сангаас мөнгийг нь гаргана гэсэн байгаа. Магадгүй цацраг идэвхт ашигт малтмалын үйлдвэрлэл явж байгаа уурхайд газар хөдөлвөл түүнээс үүссэн байгаль орчин болон нутгийн иргэдэд үзүүлсэн хохирол, нөлөөллийг хэн хариуцах нь ойлгомжгүй. Бас хадгалах тусгай зөвшөөрөл гэж шинэ нэр томъёо орж ирсэн. Зах зээлийн таатай нөхцлийг хүлээх үеийг хадгалах тусгай зөвшөөрөл гэж байгаа. Шинээр тусгай зөвшөөрөл өгөхдөө таван жилийн хугацаатай, сунгах хугацаа таван жил, нийтдээ 10 жилийн хугацаанд хадгалах тусгай зөвшөөрөл гэж явах нь. Лицензтэй компанийг аль болох хурдан үйл ажиллагаа явуулж эдийн засгийн үр ашиг авчрах ёстой гэсэн шахалт шаардлага нийгмийн зүгээс байдаг. Гэтэл ажлаа хийхгүй, зах зээлийн таатай нөхцөл бүрдэхийг хүлээж байна гээд цаг хожих боломжийг олгож байна уу. Ийм үед компанийн хуулиар хүлээсэн үүргүүд нь яах вэ. Гэтэл хадгалах тусгай зөвшөөрөлтэй гээд үүргээсээ ухрах нөхцлийг хангаж болох уу гэдэг болгоомжлол гарч байна.

-Уул уурхайн салбарт үүссэн гол асуудал бол ил тод байдал. Та бүхэн ч энэ талаар байнга дуу хоолойгоо гаргадаг. Хуулийн төсөл ил тод байдлыг хэрхэн тусгасан бол?

-Монгол Улсын хувьд өнөөг болтол олборлох салбарын ил тод байдлын стандартыг хангахгүй байгаа зүйл гэрээний ил тод байдал. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, бүтээгдэхүүн хуваах гэрээ, орд ашиглах гэрээ, орон нутгийн хөгжлийн гэрээ гээд үндсэн гэрээнээс гадна туслах олон гэрээ бий. Энэ бүхнийг ил тод болгох ёстой. Үндсэн гэрээ эх хувиар ил байх ёстой. Үндсэн гэрээнд хавсарган орж байгаа хавсралт гэрээ, өөрчлөлт орсон тохиолдолд гэрээний нэмэлт өөлчлөлт ил байх ёстой. Гэрээний заасан үүргийг талууд хэр зэрэг хэрэгжүүлж байна гэдэг гүйцэтгэлийн тухай мэдээлэл ч тэр. Хуульд гэрээтэй холбоотой юу ил байх ёстой гэдэг дээр аж ахуйн нэгж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хүлээх үүрэг дотор гэрээний талаарх мэдээлэл маш бүрхэг орсон байна.

-Одоогоор нэмэлт өөрч­лөл­түүд оруулах шаард­лагатай гэж ойлгож болох нь ээ. Хэлэлцүүлгийн шатанд явж байгаа учраас та бүхний тавьж буй шаардлагууд тусгагдах болов уу?

-Хуулийн үзэл баримтлалыг үзэхэд авлигыг бууруулах, ил тод нээлттэй байдлыг хангах, уул уурхайн хариуцлагатай байдлыг бий болгох гэсэн. Зарчмууд нь суусан мөртлөө хууль түүнийг хангах заалтууд, механизм ерөнхий байдлаар суучихаж гэж харагдаж байна. Энэ удаад хуулийн төсөл ил тод байдлыг хэрхэн хангасныг авч үзсэн. Дараагийн удаад үзэл баримтлал, байгаль орчны нөхөн сэргээлт зэргээр хэсэгчилж хэлэлцэх шаардлагатай гэж ТАН эвслийн зүгээс үзэж байгаа. Монгол Улсад уул уурхайн салбар тэргүүлэх салбар болоод явж байна. Үнэхээр ингэж хэлсээр ингэж бодлого гаргасаар байгаад уул уурхайгаас эдийн засаг, улс төр зэрэг гол бүх зүйлээ хамааралтай болгочихсон. Энэ хамаарал бүхий салбарыг зохицуулах хууль нь маш тодорхой гарч байж оролцогч бүх талуудын харилцаа, маргаан зөрчлийг зохицуулахуйц хэмжээнд бичигдэх ёстой.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2017.02.01. УИХ-ын өргөдлийн байнгын хороо Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Ц.Дашдоржийн мэдээллийг сонсов

2017 оны 2 дугаар сарын 1-ний өдөр Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны хуралдаанаар “Туул голын бохирдлын асуудлаар Монгол Улсын Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай” 2016 оны 03 дугаар тогтоолын биелэлт, явцын талаар Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яамны мэдээлэл сонслоо. УИХ-ын Өргөдлийн байнгын хорооны 2016 оны 03 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийн танилцуулгыг Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Ц.Дашдорж хийв.

Уг тогтоол гарснаас хойш төрийн байгууллагууд асуудлыг бие бие рүүгээ түлхээд тодорхой ажлууд хийгээгүй нь Ц.Дашдорж сайдын хэлсэн үгнээс харагдаж байна. Хийгээгүй шалтгаанаа хуулиудаас болоод байна, лицензийн зохицуулалтыг тухайн аймаг, нийслэл өөрөө шийдвэрлэж байгаа нь тус яаманд хүндрэл учруулж байна, хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулснаар яам, газар болон Засаг дарга нар нэг тогтолцоо дор ажиллах боломж бүрдэнэ гэж тайлбарлажээ.

Өргөдлийн байнгын хорооны дарга Д.Сарангэрэл уг хуралдааныг дүгнэж, тусгай зөвшөөрөл олгохыг түр хугацаанд түдгэлзүүлэх, нөхөн сэргээлт хийгээгүй аж ахуйн нэгжийн эрхийг цуцлах зэрэг чиглэлүүд тусгагдсан Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг танилцуулж хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонхийн дэмжлэг авчээ.

2017-02-01-%d1%83%d0%b8%d1%85-%d1%8b%d0%bd-%d0%b1%d0%b0%d0%b9%d0%bd%d0%b3%d1%8b%d0%bd-%d1%85%d0%be%d1%80%d0%be%d0%be-%d1%83%d1%83-%d0%bd-%d1%81%d0%b0%d0%b9%d0%b4-%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b4%d0%be%d1%80 2017-02-01-%d1%83%d0%b8%d1%85-%d1%8b%d0%bd-%d0%b1%d0%b0%d0%b9%d0%bd%d0%b3%d1%8b%d0%bd-%d1%85%d0%be%d1%80%d0%be%d0%be-%d1%83%d1%83-%d0%bd-%d1%81%d0%b0%d0%b9%d0%b4-%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b4%d0%be%d1%80 2017-02-01-%d1%83%d0%b8%d1%85-%d1%8b%d0%bd-%d0%b1%d0%b0%d0%b9%d0%bd%d0%b3%d1%8b%d0%bd-%d1%85%d0%be%d1%80%d0%be%d0%be-%d1%83%d1%83-%d0%bd-%d1%81%d0%b0%d0%b9%d0%b4-%d0%b4%d0%b0%d1%88%d0%b4%d0%be%d1%80